(कृति समीक्षा)

–रामचन्द्र अधिकारी

मानव सभ्यताको सुरुवात देखि नै साहित्यको पनि विकास भएको हो । आदिमकालदेखि वर्तमान अत्याधुनिक युगसम्म आइपुग्दा साहत्य विकासक्रममै छ जसरी मानव सभ्यता पनि आधुनिकता बाट उत्तरआधुनिकतातर्˚ लम्कीरहेको छ । यस अर्थमा साहित्यको विकास पनि सापेक्ष नै हुन्छ । मानव सभ्यता र साहित्य समानान्तर विकास हुने गर्छन् र पनि एकअर्काका परिपूरक हुन । शारांशमा भन्दा साहित्य कुनै ठाउ“ बिशेषको सभ्यता नाप्ने कसि हो भन्दा अतिसयुक्ति नहोला । ( पुरा पढ्नको लागि यहाँ थिच्नु होस्…)

शिवकुमार सुवेदी
माछापुच्छे उच्च मा.वि.
शिक्षण पेसामा संलग्न रहदा पत्तै नपाई वर्षै बितिसकेछ । उन्याइस वर्षै कल्कलाउँदो जवानी, ओठमाथि भर्खरै जुगाँले ठाउँ ओगट्ता युवाजन्य जोसजाँगर र उत्साह बोकेर मैल आफूलाई नयाँ जीवनमा प्रवेश गराएको थिएँ । संझदा भर्खरै जस्तो लाग्छ, तर समय चिप्लेर धेरै पर पुगिसकेछ । जुगाँ दाह्रीले रङ्ग बदल्न प्रतिस्पर्धा गर्दा र टम्म मिलकोे सुकोमक्त मुहार चाउरीले खण्डहरू पार्दा समेत समय बितेको पत्तै भएन । समय धेरै बदली सक्दा पनि मैले आफूलाई के केति बदल्न सके त ? या.े यक्ष प्रश्नको उत्तर म आफैलाई पनि थाहा छैन । जीवन द्रष्ट्रा महान दार्शानिकहरू समयको लेखाजोखा गर्दै भन्ने गर्दछने कि मानिसले आफ्नो जीवनको आधा चौथाई समय मात्र सत्कार्पेमा लगाउने हो भने यसले धेरे महान कार्यहरू गर्न सक्दछ । यो कुरा मलाई आजभोलि ठीकै हो जस्तो लाग्न थालेको छ  । विद्यालयमा अध्ययन र अध्यापनको दौरानमा मैले के कति कर्तव्यको निर्वाह गर्ने सके ? संभवतः यसको उत्तर पनि समयले नै दिला यद्यापी आफू एक सचेत औ प्रबुद्ध वर्गको नाताले जीवन अन्य क्षेत्रहरूमा पनि मैले आफूलाई आश्वस्त पार्न सक्दिन र धोरै मात्र सन्तोष लिने ठाउँ पनि देख्दिन र आर्थिक अभाव, पारिवारिक बोझ र अनेकौ झन्झट मा जेलिएर समयको गातिलाई पछ्याउन नसक्दा मेरा धेरै–धेरै समनाहरू अधुरा रहेका छन्  । ( पुरा पढ्नको लागि यहाँ थिच्नु होस्…)

हिउँमा टेकिएका पाइलाहरू

यादवराज उपाध्याय

पच्चीसौँ हिउँदहरू पार गरिसक्दा पनि मेरा पैतलाहरूले हिउँ कुल्चने अवसर पाएका थिएनन्, फगत हिमदेशका मनोहारी दृश्यहरू देख्दा, रोमाञ्चित घटना–सन्दर्भहरू सुन्दा÷पढ्दा विद्युतीय गतिमा चलायमान हुन्थँे । विश्वप्रसिद्ध हिमशिखरहरूले सिँगारिएको देशको नागरिक भएर पनि हिउँको कथाहरू सुनेर अचम्म मान्दै स्वाकारोक्तिको भावमा सही थाप्दै ‘ए’ १ भनेर चित्त बुझाउनु आफुल आफैसँग हारेको जस्तो लाग्दथ्यो । सिरानचोक दामन र फूलचोकी जस्ता पहाडहरूमा उिँले ढाकिएको बेला जाने प्रयत्न गर्दा गर्दै पनि अनेक प्राविधिक कारणले कहिल्यै सफल हुन सकेको थिइन । हेर्थे, कल्पन्थैँ, फुर्कन्थें, विचित्र कल्पनाका महल बनाउथें, सहपाठी र सहकर्मीहरूसँग हिमलोकको भ्रमण गर्ने अतिराञ्जित योजनाहरू तयार गर्थे, अन्ततः प्रतिकूलता नै प्रतिकूलताका पहाडजत्रा भारीले थिचिएर शिथिल हुन्थें । साँच्चै मेरा लागि हिमाल–हिउँ आकाशको जून बनेकोे थियो, जुन पश्चिम धौलगिरी देखि पूर्व सगरमाथासम्मका पर्वतमाला र हिमशिखरहरूलाई विभिन्न मौसमका विविध क्षणहरूमा पहाड, उपत्यका र तराईका हजार बाटाघाटा तथा स्थानहरूबाट एक टङ्कार दृष्टिपात गर्दै म हिमकवि बनेर लट्टिन्थें, हिमाली दृश्यवलीहरूमा बढीनै उत्फुल्ल हुन्थें । यस्ता हिमाली दृश्यवलीहरूप्रति मोहनैंममा नानीदेखिकै नमेटिने बानी बनेर आएको छ । हाम्रो घर (गोरखा) को कोठा–चोटबाट, झ्याल र अटालीबाट विछ्याउनाका दृश्यवलीहरूमा एक सजिसजाउ खण्ड बनेर मनासुलुङ र हिमचुली जगमगाइरहेका हुन्छन् । प्रत्येक प्रातः र सन्ध्यामा अनि खुल्ला मौसममा बहुरङ्गी रमणीय घटाहरूलाई प्रदर्शन गर्दै ति हिमशिखरहरू र अगलबगलका पर्वतमालाहरू सधैं–सधैं मेरो कवि हृदयलाई घचघच्याइ रहेका हुन्छन् काव्य सिर्जनाका प्रेरक बनेर । ( पुरा पढ्नको लागि यहाँ थिच्नु होस्…)